آشنایی با نرم‌افزار MOON CALCULATOR 6.0

 

این مقاله بخش‌هایی از ضمیمه‌ی شماره 2 کتاب «ماه نو» می‌باشد که در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. علاقه‌مندان به هلال برای آشنایی بیشتر با این نرم‌افزار می‌توانند به ضمیمه‌ی کتاب «ماه نو» یا نسخه‌ی اصلی راهنمای این نرم‌افزار مراجعه نمایند.

 

برای دریافت نسخه PDF مقاله اینجا را کلیک نمایید

 

یکی از كارهای سخت و وقت‌گیر منجّمانِ قدیم، انجام محاسبه‌ی موقعیت اجرام نجومی با استفاده از روابط مختلف بود. به همین جهت یک منجّم برای استخراج داده‌های مورد نیاز خود مجبور بود علاوه بر فراگیری علوم مختلف، همچون ریاضی، وقت بسیار زیادی را نیز صرف بدست‌آوردن آنها کند. خوشبختانه با پیشرفت علم علاوه بر بدست‌آمدن روش‌های دقیق‌تر و سریع‌تر، رایانه‌ها نیز به کمک بشر آمدند تا با ویژگیهای منحصر به فردشان، از جمله سرعت بالا، او را در رسیدن به اهدافش یاری نمایند. وجود رایانه‌ها در مبحث هلال ماه نیز منشاء خدمات بزرگی شده است.

خوشبختانه امروزه استخراج بسیاری از داده‌های نجومی توسط نرم‌افزارهای قدرتمند و پیشرفته امکان‌پذیر شده است که بسیاری از آنها می‌توانند تمامی اطلاعات مورد نیاز کاربر را در کمتر از چند ثانیه در اختیار وی قرار دهند. در بحث هلال ماه نیز با توجه به اهمّیت موضوع، نرم‌افزارهای تخصصی تهیه گردیده است که تعداد این نرم‌افزارها نیز در حال افزایش می‌باشد.

یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال دقیق‌ترین نرم‌افزارهای تخصصی هلال ماه، نرم‌افزار محاسبه‌گر ماه (Moon Calculator) می‌باشد که در نسخه‌های متعدد ارائه گردیده است که در زیر خلاصه ای از تشریح پاره ای از بخش های این نرم افزار خواهد آمد.

در ادامه‌ی این مقاله به شرح جزئیات و چگونگی استفاده از این نرم‌افزار خواهیم پرداخت.

پس از اجرای برنامه، صفحه‌ای که شامل گزینه های متعدد است، ملاحظه خواهید نمود که این گزینه ها به شرح زیر می باشند.

گزینه‌ی شماره یک (1) : داده‌های مختلف ماه را در اختیار کاربر قرار خواهد داد.

گزینه‌ی شماره دو و سه(2 و 3) : این دو گزینه به نمایش آسمان منطقه‌ی مورد نظر به همراه نشان دادن مکان ماه، خورشید و سایر سیارات در آسمان می‌پردازد. با این تفاوت که در گزینه‌ی دوم از سیستم استوایی (بُعد و میلی) و در گزینه‌ی سوم از سیستم سمت و ارتفاعی استفاده شده است.

گزینه‌‌ی شماره چهار (4) : نمایی نزدیک از ماه را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

گزینه‌ی شماره پنج (5) : وضعیت رؤیت پذیری هلال را با استفاده از معیارهای مختلف برای مناطق گوناگون جهان به نمایش می‌گذارد.

گزینه‌ی شماره شش (6) : این بخش اختصاص به تقویم هجری قمری دارد.

گزینه‌ی شماره هفت (7) : وضعیت رُخگرد (لیبراسیون) ماه را در طی یک ماه نشان می‌دهد.

گزینه‌ی شماره هشت (8) : گرفتها (ماه گرفتگی و خورشید گرفتگی) را برای سال مورد نظرِ کاربر محاسبه می‌کند.

گزینه‌ی شماره نه (9) : در این قسمت این امکان برای کاربر پیش‌بینی شده است که بتواند شهر مورد نظر خود را به فهرست شهرها اضافه نماید و یا اینکه آن را تصحیح و یا حذف نماید. با اضافه‌کردن شهر جدید، اطلاعات شهر در برنامه ذخیره می‌‌شود.

گزینه‌ی شماره صفر (0) : بدین وسیله می‌توان تغییراتی را در ویژگی‌های نرم‌افزار ایجاد نمود. تغییر معیار رؤیت‌پذیری که نرم‌افزار از آن برای پیش‌بینی استفاده می‌کند، در این بخش امکان‌پذیر است.

گزینه‌ی X : به وسیله‌ی این گزینه می‌توان از نرم‌افزار خارج شد.

 

هر یک از گزینه‌های ذکر شده دارای قابلیت‌های خاصی هستند که بدین وسیله به کاربر این اجازه را می‌دهند که بسیاری از اطلاعات هلال ماه را بدست آورد. اما با توجه به محدودیت‌های موجود تنها به شرح بخش‌هایی از نرم‌افزار خواهیم پرداخت که برای یک راصد و علاقه‌مند به هلال ماه مورد استفاده قرار می‌گیرد. علاقه‌مندان برای كسب جزییات بیشتر می‌توانند به نسخه‌ی اصلی راهنمای نرم‌افزار مراجعه نمایند.

گزینه‌های پرکاربرد برای یک راصد هلال، گزینه‌های 1 ، 4 و 5 می‌باشد که ما در اینجا از این گزینه‌ها صحبت به میان خواهیم آورد.

 

گزینه 1 : (Summary Tables of Moon Data)

در این گزینه اطلاعات نجومی و مشخصه‌های مختلف هلال ماه قابل دسترسی است. پس از ورود به این گزینه (که با قرار گرفتن بر روی این گزینه و زدن کلید Enter و یا فشردن عدد 1 میسّر می‌شود) در گام اول باید شهری را که می‌خواهیم اطلاعات را برای آن منطقه استخراج کنیم، وارد می‌نماییم. اگر شهر مورد نظر در لیست شهرهای نرم‌افزار وجود داشت می‌توان به راحتی آن شهر را از روی منوی سمت راست انتخاب نمود. در غیر این صورت باید مختصات شهر (طول و عرض جغرافیایی) به نرم‌افزار داده شود. این امر بدین صورت محقّق می‌شود که ابتدا نام شهر را وارد می‌نماییم. در گام بعدی مشخص می‌کنیم که منطقه‌ی مورد نظر از نظر عرض جغرافیایی، شمالی (North) است و یا جنوبی (South) که این کار با وارد‌کردن حرف اول حروف لاتین آن محقّق می‌شود. در گام بعدی باید میزان عرض جغرافیایی را به صورت درجه و دقیقه وارد نماییم. همین کارها را برای طول جغرافیایی انجام می‌دهیم. البته باید مشخص شود که منطقه‌ی مورد نظر شرقی (East) است و یا غربی(West). کشور عزیزمان ایران، کشوری است که مناطق آن دارای عرض جغرافیایی شمالی و طول جغرافیایی شرقی است.

در ادامه‌ی کار باید اختلاف ساعت مکان مورد نظر با گرینویچ (Time Zone) را وارد نمود که این زمان برای ایران 5/3 ساعت است. در ادامه سئوال می‌شود كه آیا شهر مورد نظر دارای ساعت تابستانی است یا نه. بهتر است برای رصدگاههای ایران، پاسخ این سوال را منفی داده و در صورتیكه تاریخ مورد نظر در شش ماه اول سال شمسی است، با افزودن یك ساعت به زمان‌ها خودتان ساعت تابستانی را لحاظ كنید. در نهایت ارتفاع منطقه (Height above sea level) خواسته می‌شود که بسته به منطقه‌ی مورد نظر مقدار ارتفاع آن منطقه را وارد خواهیم کرد.

گام بعدی واردکردن زمان مورد نظر برای انجام محاسبات است. این کار مرحله به مرحله با وارد کردن سال، ماه، روز، ساعت، دقیقه و ثانیه انجام می‌پذیرد. در نهایت پنجره‌ای شامل داده‌های گوناگون ظاهر خواهد شد. در این حالت با فشردن هر بار کلید Enter مشخصات و شکل پنجره‌ها تغییر می‌نماید. تعداد این پنجره‌ها چهار تا است و با زدن مجدد کلید Enter دوباره این روند ادامه پیدا خواهد کرد.

 پنجره‌ی اول اطلاعات ماه را برای زمان مورد نظر (زمانی که ابتدا به برنامه داده‌ایم) ارائه می‌دهد. در پنجره‌ی دوم اطّلاعات ماه در لحظه‌ی غروب خورشیدِ همان روز نمایش داده می‌شود. پنجره‌ی سوم همین داده‌ها را برای زمانی که ارتفاع خورشید 5 درجه پایین‌تر از افق است، محاسبه می‌کند و پنجره‌ی چهارم یا آخر اختصاص به نمایش اطلاعاتی در مورد تقویم هجری قمریِ روز مورد نظر دارد.

هر یک از این پنجره‌ها از پنج بخش اصلی تشکیل شده‌اند که در شکل به ترتیب با حروف A ، B ، C ، D و E مشخص شده‌اند. در بین پنجره‌های چهارگانه بخش‌های A ، C ، D و E ثابت هستند و تنها مولفه‌های بخش B تغییر می‌کند.

بخش A مختص به اطلاعاتی همچون مکان (با ذکر مشخصات آن همچون طول و عرض جغرافیایی محل)، تاریخ (Date) ، زمان استخراج داده‌ها (Time)، زمان غروب ظاهری خورشید (Apparent sunset)، زمان طلوع ظاهری خورشید (Apparent sunrise) و ... می‌باشد.

در بخش C گزینه‌هایی همچون زمان و سمت طلوع ماه (MoonRise , Azimuth)، زمان و سمت غروب ماه (MoonSet , Azimuth)، اختلاف زمانی بین طلوع ماه و طلوع خورشید (SunRise-MoonRise) و اختلاف زمانی بین غروب ماه و غروب خورشید (SunSet-MoonSet) به چشم می خورد.

 

اما بخش D اطلاعاتی را در مورد تاریخ و زمان لحظه‌ی مقارنه یا ماه نو (Newmoon)، ماه کامل (Full Moon)، زمان حضیض مداری ماه (perigee) و زمان اوج مداری ماه (Apogee) در اختیار کاربر قرار می‌دهد.

در بخش E امکاناتی در اختیار کاربر قرار داده می‌شود تا وی بتواند به وسیله‌ی آنها بر زمان استخراج داده‌ها مدیریّت نموده و بر حسب نیاز آن را تغییر دهد. خلاصه‌ی این عملکردها به شرح زیر است:

 

برای برگشتن به منوی اصلی از کلید Space Bar و برای رفتن به پنجره‌ی بعدی از کلید Enter استفاده می‌شود.

اما بخش B، یا همان بخش متغییر بین پنجره‌ها، در سه پنجره‌ی اول بسیار شبیه به هم هستند و تفاوت اساسیشان در این است که پارامترهای هلال را برای زمانهایی خاص و متفاوت محاسبه می‌نماید. در پنجره‌ی اول، محاسبات برای لحظه‌ای که در ابتدای برنامه وارد کرده‌ایم انجام می‌گیرد. در حالی که در پنجره‌ی دوم محاسبات برای لحظه‌ی غروب خورشید در همان روز و در پنجره‌ی سوم برای زمانی است که ارتفاع خورشید به منهای 5 درجه رسیده است، انجام می‌پذیرد.

برای دسترسی به معانی لغات استفاده شده در برنامه می توانید به ضمیمه کتاب «ماه نو» و یا نسخه‌ی اصلی راهنمای نرم افزار مراجعه نمایید.

در پنجره‌ی چهارم اطلاعات مفیدی در مورد تقویم هجری قمری در اختیار کاربر قرار می‌گیرد که از آنها  می‌توان به شماره‌ی ماه گرد اسلامی (Islamic Lunation No) و شماره‌ی ماه گرد نجومی (Astronomical Lunation No) اشاره نمود.

 

گزینه 4 : (Close-up of Moon)

گزینه‌ی بعدی که باید به آن بپردازیم گزینه‌ی 4 (Close-up of moon) یا بخش نمای نزدیک از ماه می‌باشد. پس از ورود به این بخش ابتدا باید نام شهر یا مختصات آن و همچنین زمان مورد نظر را وارد کنیم. پس از واردکردن اطلاعات، شکل ماه برای لحظه‌ی داده شده نشان داده خواهد شد. اگر زمان وارد شده همان زمان رصد باشد نرم‌افزار شکل هلال و نحوه‌ی قرار گیری دو لبه‌ی آن را نسبت به هم نشان می‌دهد که این امر باعث می‌شود که راصد تصوّری درست از شکل هلال داشته باشد.

با استفاده از کلیدهای -/+ ، DEL/INS ، END/HOME و PAGE UP/DOWN می‌توان زمان داده شده به نرم‌افزار را تغییر داد و بدین وسیله تغییر وضعیت و شکل اهله‌ی ماه را نیز مشاهده نمود.

 

گزینه 5 : (First Crescent Sighting- Global Scan)

اما شاید یکی از پرکاربردترین بخش‌های نرم‌افزار MoonC 6.0 گزینه‌ی 5 یا همان گزینه First Crescent Sighting (Global Scan) (اولین رؤیت هلال- پردازش جهانی) باشد. این گزینه بر اساس معیار پیش‌فرض و یا معیاری که ما برای آن تعیین می کنیم، وضعیت رؤیت‌پذیری هلال جوان ماه را برای تمامی نقاط جهان در اختیار کاربر قرار می‌دهد. با توجه به اینکه معیار یالوپ به عنوان معیار پیش‌فرض مورد استفاده قرار می‌گیرد، این پیش‌بینی‌ها بر اساس این معیار انجام می‌گیرد. اگر کاربر، معیار مورد استفاده را تغییر دهد آنگاه این بررسی بر اساس معیار جدید انجام خواهد گرفت.

پس از ورود به این بخش دیگر نیازی به وارد کردن شهر نیست. زیرا قرار است وضعیت رؤیت پذیری برای تمامیِ مناطق جهان مورد توجه قرار گیرد. تنها کافی است که سال، ماه و روزِ نزدیک به زمان مقارنه را وارد نماییم. پس از آن نرم‌افزار این امكان را به ما می‌دهد كه با فشردن کلید 1 یا 2 وضعیت رؤیت پذیری هلال را برای دو روز مشاهده كنیم. اگر کلید 1 را بزنیم، وضعیت رؤیت پذیری برای همان روزی که مقارنه در آن اتفاق می‌افتد محاسبه شده و اگر گزینه‌ی 2 فشرده شود، این امر برای روز پس از مقارنه انجام خواهد شد. با زدن یکی از دو کلید فوق برنامه شروع به کار نموده و نقشه‌ی زمین را توسط نقاط رنگی می‌پوشاند. با توجه به رنگ و تراكم نقاط در منطقه‌ی مورد نظر، سنّ هلال و وضعیت رؤیت‌پذیری از دیدِ آن معیار مشخص می‌شود.

  منبع : www.Newmoon.ir    نویسنده : ماه نو

رصد هلال با دوربين‌هاي دوچشمیدوشنبه 8 شهريور 1389 دوربين‌هاي دو چشمی ها ابزارهاي مفیدی برای رصد هلال ماه هستند... سوال 12: سن هلال ماه چقدر باشد تا قابل مشاهده شود؟يکشنبه 27 تير 1389 پس از ماه نو و با گذشت زمان به تدريج هلال ضخيم‌تر مي شود... نگاهي به وضعيت رويت پذيري هلال جمادي الثاني 1431سه شنبه 21 ارديبهشت 1389 هلال جمادي‌الثاني 1431 در شامگاه جمعه 24 ارديبهشت 1389، اولين هلال بحراني و ركوردي سال جاري است.... ابزارهاي ساده براي رصد هلال ماهيکشنبه 16 اسفند 1388 آنجاييكه رويت هلال ماه مدت كوتاهي پس از غروب خورشيد رخ مي دهد، آسمان همچنان روشن است.... سوال11 : منظور از سن هلال چيست؟ سه شنبه 11 اسفند 1388 به مدت زمان گذشته از ماه نو، سن هلال گفته مي شود....